Misja ZOO

Bioróżnorodność jest podstawą jakiegokolwiek życia na Ziemi i czynnikiem niezbędnym dla dobrobytu człowieka – daje nam czyste powietrze i wodę, dobrej jakości glebę i zapylanie upraw, pomaga walczyć ze zmianami klimatu i dostosowywać się do nich oraz ogranicza skutki katastrof naturalnych czy występowanie epidemii.

 

Szósta katastrofa – człowiek

W okresie ostatnich kilkuset lat odnotowuje się wyraźnie zwiększone tempo wymierania gatunków pod wpływem działania cywilizacji ludzkiej. Zjawisko to jest określane mianem „szóstej katastrofy” lub „szóstego masowego wymierania” i stanowi ogromne zagrożenie dla zachowania bioróżnorodności. Stajemy dziś więc przed problemem ratowania nie tylko wielu gatunków roślin czy zwierząt, ale też całej naszej cywilizacji. 

 

Działania zapobiegające wymieraniu

W celu zapobiegania wymieraniu gatunków powstało wiele organizacji. Jedną z nich jest IUCN  – Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (ang. International Union for Conservation of Nature) – międzynarodowa organizacja specjalistyczna UNESCO, która jako pierwsza tego typu skupiona jest na problemach środowiska naturalnego. 

Częścią struktury IUCN jest SSC – Komisja Gatunków Zagrożonych IUCN (ang. IUCN Species Survival Commission) – grupa specjalistów ds. monitorowania gatunków, która ma na celu ochronę różnorodności biologicznej poprzez poprawę dostępności i wykorzystania danych na temat populacji gatunków, ich siedlisk i zagrożeń. Jednym z jej zadań jest publikacja międzynarodowej IUCN Red List – Czerwonej księgi gatunków zagrożonych (ang. The Red List of Threatened Species) zawierającej listę gatunków roślin i zwierząt zagrożonych wyginięciem.

 

CITES – konwencja waszyngtońska

Handel dzikimi zwierzętami i ich pochodnymi jest bardzo dochodowy. Ustępuje pola jedynie handlowi ludźmi i narkotykami. Szacuje się, że w skali światowej obroty z nielegalnej sprzedaży zwierząt oraz ich części liczone są w miliardach dolarów.

Aby temu zapobiegać, w 1973 roku w Waszyngtonie podpisano CITES – Konwencję o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (ang. Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora), która reguluje przemieszczanie przez granice państwowe ponad 40 tys. gatunków roślin i zwierząt, których lista wydłuża się każdego roku.

 

Misja ogrodów zoologicznych

Trwa zaciekła dyskusja nad zasadnością istnienia ZOO. Pojawiają się głosy, że istnieć nie powinny, a trzymanie zwierząt w niewoli jest, delikatnie mówiąc, niewłaściwe. Ale czy aby na pewno? 

Na przestrzeni kilkuset lat swojej historii ogrody zoologiczne ewoluowały. Z dawnych prywatnych menażerii i dostępnych dla szerokiej publiczności zwierzyńców (służących głównie rozrywce i edukacji w czasach, gdy nie było telewizji i lekcji przyrody, a podróże były dostępne dla nielicznych wybrańców) stały się Arką Noego dla ginących gatunków. Współczesne ZOO zajmuje się przede wszystkim skoordynowaną hodowlą gatunków rzadkich i zagrożonych. Powstają banki genów i zamrożonych tkanek. Ogrody zoologiczne biorą czynny udział w rozwoju nauki, inicjują własne programy lub udostępniają pomieszczenia i zwierzęta do specjalistycznych badań genetycznych, anatomicznych, parazytologicznych i innych, prowadzonych przez różne instytucje i organizacje. Badane są zachowania zwierząt, których obserwacje w naturze są albo niemożliwe (np. gdy gatunek wyginął w środowisku naturalnym), albo bardzo trudne (np. gdy zwierzęta są wyjątkowo płochliwe). Ogromne doświadczenie w hodowli dzikich zwierząt oraz wiedza weterynaryjna to unikalny w skali świata potencjał ogrodów zoologicznych, wykorzystywany w trudnej walce o  środowisko naturalne i gatunki ginące. Działania ochroniarskie „ex situ”, czyli poza środowiskiem naturalnym (na terenie ogrodu) łączone są co raz częściej z działaniami „in situ”, czyli w środowisku naturalnym (programy ochrony gatunków prowadzone i nadzorowane przez ZOO  w parkach narodowych  i  rezerwatach, wspieranie ochrony całych ekosystemów i zagrożonych siedlisk). 

Ogromny nacisk kładzie się także na ogólnie pojętą edukację ekologiczną. Co roku ogrody zoologiczne na świecie odwiedza 750 mln osób. Większość z nich ma na co dzień niewielki kontakt z naturą. Wizyta w ZOO staje się doskonałą okazją, by wzbogacić swoją wiedzę przyrodniczą, zwiększyć świadomość ekologiczną i uzmysłowić sobie, że los planety i jej mieszkańców leży w naszych rękach. Jest to istotne zwłaszcza dla najmłodszych, do których ogrody kierują specjalną ofertę ciekawych zajęć edukacyjnych, często z udziałem żywych zwierząt.

Rekreacja i rozrywka zeszły więc na dalszy plan, a na ogrodach zoologicznych spoczywa dziś olbrzymia odpowiedzialność!

Chcąc jak najlepiej wypełniać swoją misję, ogrody zoologiczne zrzeszają się w różne organizacje działające lokalnie oraz globalnie. 

 

WAZA – Światowe Stowarzyszenie Ogrodów Zoologicznych i Akwariów
 (ang. World Association of Zoos and Aquariums) to założona w 1935 organizacja zrzeszająca ogrody zoologiczne oraz akwaria z całego świata.

 

EAZA – Europejski Związek Ogrodów Zoologicznych i Akwariów
(ang. European Association of Zoos and Aquaria) to organizacja skupiająca najbardziej liczące się ogrody zoologiczne z całej Europy. Dla ratowania i ochrony gatunków ginących aktualnie prowadzi w sumie ponad 250 programów ochrony (EEP) i ksiąg rodowodowych (ESB) w ponad 400 ogrodach zoologicznych i pokrewnych  instytucjach w Europie i na Bliskim Wschodzie.

 

EEP – Europejski Program Ochrony Zwierząt
(ang. European Endangered Species Programme) – program ochrony gatunków zagrożonych wyginięciem polegający na ich hodowli w ogrodach zoologicznych.

 

ESB – Europejskie księgi stadne
(ang. European studbook) – księgi hodowlane prowadzone dla określonego gatunku Gromadzą wszystkie dane dotyczące urodzeń, zgonów i transferów ze wszystkich ogrodów zoologicznych w EAZA, które hodują dany gatunek.

 

Dzięki tym działaniom europejskie ogrody zoologiczne mogą bez przeszkód prowadzić hodowlę wykorzystując najlepszy materiał genetyczny, który stanowi swoistą polisę ubezpieczeniową dla gatunków zagrożonych wyginięciem w naturze.